Cúng giỗ ông bà, cha mẹ: mâm cỗ, cách xưng hô, 3 bài khấn

Với người Việt, ngày giỗ không chỉ là một bữa cơm. Đó là ngày con cháu ở xa tìm về, anh em ngồi lại với nhau và những câu chuyện về ông bà, cha mẹ được kể cho lớp trẻ. Việc cúng giỗ vì thế vừa là đạo hiếu, vừa là sợi dây giữ nếp nhà.

Bài viết hướng dẫn cúng giỗ ông bà, cha mẹ: các loại giỗ, cách tính ngày, mâm cỗ theo vùng miền, cách xưng hô khi khấn và 3 bài văn khấn mẫu. Mỗi họ tộc có lệ riêng, bạn nên hỏi thêm người lớn trong nhà để làm cho hợp.

Ngày giỗ là gì? Giỗ đầu, giỗ hết, giỗ thường

Giỗ là lễ tưởng nhớ người đã khuất, tổ chức vào đúng ngày mất theo âm lịch hằng năm. Theo phong tục, có ba loại giỗ:

• Giỗ đầu (tiểu tường): tròn một năm sau ngày mất, gia đình vẫn trong thời gian để tang nên không khí còn trang nghiêm, thương nhớ.
• Giỗ hết (đại tường): tròn hai năm sau ngày mất.
• Giỗ thường (cát kỵ): từ năm thứ ba trở đi, là dịp con cháu sum họp tưởng nhớ trong không khí nhẹ nhàng hơn.

Cúng giỗ vào ngày nào?

Ngày giỗ chính, gọi là chính kỵ, là ngày người thân qua đời tính theo âm lịch. Nhiều gia đình còn làm lễ tiên thường, tức cúng cáo giỗ vào chiều hôm trước, để mời người đã khuất và tổ tiên hôm sau về hưởng giỗ.

Ngày nay con cháu đi làm xa, không ít nhà dời bữa giỗ sang ngày cuối tuần gần nhất để mọi người về đủ, còn đúng ngày thì vẫn thắp nén nhang, dâng mâm cơm nhỏ. Người xưa có câu cúng trước chứ không cúng sau, nên nếu phải dời, gia đình thường chọn ngày sớm hơn.

Mâm cỗ cúng giỗ gồm những gì?

Mâm cỗ cúng giỗ không có công thức cố định, thường là những món quen của từng vùng cùng món người đã khuất ưa thích:

• Miền Bắc: xôi, gà luộc, giò, nem rán, canh măng hoặc canh miến, món xào.
• Miền Trung: gà luộc, thịt heo luộc, bánh ít, bánh tét hoặc bánh chưng, các món xào và canh, bày nhiều đĩa nhỏ.
• Miền Nam: thịt kho hột vịt, canh khổ qua, gà luộc, gỏi, bánh ít, bánh tét.

Bên cạnh mâm cỗ là hương, hoa tươi, trái cây, trầu cau, trà, rượu và nước. Nhà có điều kiện làm cỗ lớn, nhà neo người chỉ cần mâm cơm tươm tất. Người xưa vẫn nói, bát cơm quả trứng mà con cháu nhớ ngày thì đã là trọn đạo.

Cách xưng hô khi khấn giỗ

Văn khấn cổ truyền dùng cách xưng hô Hán Việt cho từng bậc tổ tiên. Bạn có thể tham khảo các danh xưng thường gặp:

• Cha: Hiển khảo. Mẹ: Hiển tỷ.
• Ông nội: Hiển tổ khảo. Bà nội: Hiển tổ tỷ.
• Cụ ông: Hiển tằng tổ khảo. Cụ bà: Hiển tằng tổ tỷ.

Nếu không quen, bạn hoàn toàn có thể khấn bằng tiếng Việt thường ngày như “cha”, “mẹ”, “ông nội”, “bà ngoại”. Tổ tiên chứng cho tấm lòng, không ai trách con cháu chuyện câu chữ.

Trình tự cúng giỗ tại nhà

Bước 1: Chuẩn bị từ hôm trước

Lau dọn bàn thờ, thay nước, cắm hoa mới, báo cho họ hàng. Nhiều gia đình ra thăm mộ, dọn cỏ và thắp nhang mời người đã khuất về dự giỗ.

Bước 2: Bày lễ

Bày hoa, trái cây, trầu cau, trà rượu lên bàn thờ. Mâm cỗ đặt trên bàn thờ hoặc trên bàn kê phía trước.

Bước 3: Khấn thần linh trước, gia tiên sau

Gia chủ thắp nhang, khấn Thổ công và thần linh trong nhà trước để xin phép, sau đó khấn mời người được giỗ cùng tổ tiên nội ngoại về hưởng lễ. Con cháu lần lượt thắp nhang.

Bước 4: Hạ lễ, ăn giỗ

Khi nhang cháy khoảng hai phần ba, gia chủ tạ lễ, hóa giấy cúng nếu có rồi hạ cỗ. Cả nhà cùng ăn giỗ và ôn lại kỷ niệm về người đã khuất.

3 bài văn khấn ngày giỗ (mẫu tham khảo)

Phần … là chỗ bạn điền họ tên, địa chỉ, ngày tháng và danh xưng phù hợp. Hãy đọc chậm rãi, rõ ràng.

Bài 1: Khấn Thổ công, thần linh

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy Hoàng thiên Hậu thổ, chư vị Tôn thần. Con kính lạy ngài Bản gia Thổ công, ngài Táo quân cùng chư vị Thần linh cai quản trong nhà.

Hôm nay là ngày … tháng … năm …, tín chủ con là …, ngụ tại …. Nhân ngày giỗ của (cha / mẹ / ông / bà) chúng con là …, gia đình con sắm sửa hương hoa, lễ vật, kính dâng lên chư vị.

Cúi xin chư vị chứng giám và cho phép hương linh … cùng tổ tiên nội ngoại được về thụ hưởng lễ vật, đoàn tụ cùng con cháu. Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Bài 2: Khấn gia tiên ngày giỗ thường

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ …. Con kính lạy (Hiển khảo / Hiển tỷ / danh xưng phù hợp) …..

Hôm nay là ngày … tháng … năm …, chính ngày giỗ của (cha / mẹ / ông / bà) chúng con. Chúng con là …, cùng toàn thể con cháu, thành tâm sửa soạn hương hoa, mâm cỗ, kính dâng trước linh vị.

Năm tháng qua đi, công ơn sinh thành, dưỡng dục chúng con không lúc nào quên. Kính mời (cha / mẹ / ông / bà) cùng tổ tiên nội ngoại về thụ hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành, phù hộ cho con cháu mạnh khỏe, hòa thuận, làm ăn tấn tới. Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Bài 3: Khấn trong ngày giỗ đầu

Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Con kính lạy tổ tiên nội ngoại họ …. Con kính lạy hương linh (cha / mẹ / ông / bà) chúng con là ….

Hôm nay là ngày … tháng … năm …, tròn một năm ngày (cha / mẹ / ông / bà) đi xa. Một năm qua, nhà vắng bóng người, con cháu thương nhớ khôn nguôi. Chúng con là …, cùng anh chị em, con cháu, thành tâm sửa soạn hương hoa, mâm cỗ, kính dâng trước linh vị.

Kính mời hương linh về thụ hưởng lễ vật, chứng giám lòng thành. Chúng con nguyện giữ gìn nếp nhà, thương yêu đùm bọc nhau để người đi được yên lòng. Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)

Lưu ý để ngày giỗ trọn vẹn

• Không cần làm cỗ linh đình; tránh vay mượn để làm giỗ lớn.
• Nấu nhiều món cho đông người thì chú ý vệ sinh, bảo quản thức ăn, nhất là mùa nóng.
• Uống rượu bia vừa phải; đã uống thì không lái xe.
• Chia việc cho con cháu, đừng để một người, thường là mẹ hoặc chị dâu, gánh hết phần bếp núc.
• Hóa vàng ở nơi an toàn; xem thêm cách hóa vàng đúng cách.

Chuẩn bị ngày giỗ nhẹ nhàng hơn cùng Ting

Nhà neo người hoặc con cháu đều đi làm thì chuẩn bị một bữa giỗ khá vất vả. Bạn có thể đặt mâm cúng theo yêu cầu tại dịch vụ đồ cúng của Ting, chọn mặn hoặc chay và hẹn giờ giao trong khung 07:00 – 21:00. Trước và sau bữa giỗ, dịch vụ giúp việc của Ting có thể phụ dọn dẹp, lau chùi nhà cửa để cả nhà có thêm thời gian chuyện trò.

Xem thêm hướng dẫn cúng rằm mùng 1 hằng tháng và các lễ sau tang như cúng 49 ngày.

Nếu bạn cần thêm thông tin hoặc muốn đặt lịch dịch vụ, hãy liên hệ với Ting qua hotline 0916 151 288 hoặc email hotro@ting.vn.